Je hebt een cadeaubon liggen van een winkel waar je nooit iets koopt, of de winkel is inmiddels failliet en de pas werkt nergens meer. Misschien staat er nog twintig euro op een tegoedbon van een modeketen, maar je hebt geen behoefte aan nieuwe kleren. De vraag die je dan stelt is concreet: kan ik dit gewoon omzetten in geld? In Nederland is het antwoord bijna altijd nee, maar dat betekent niet dat je er niets mee kunt.
Waarom je cadeaubon waarschijnlijk nooit gebruikt wordt
Het klinkt misschien overdreven, maar onderzoek laat keer op keer zien dat een flink deel van alle cadeaubonnen nooit volledig wordt ingewisseld. Mensen bewaren ze, vergeten ze of vermijden de winkel omdat het gewoon niet de goede is voor hen. Een bon van een gamingwinkel voor iemand die nooit games speelt. Een tegoedbon van een luxe kookwinkel voor iemand die liever takeaway bestelt. Of een bon van een kledingketen waarvan de maten of stijl simpelweg niet passen.
De situatie wordt extra vervelend als de winkel failliet gaat. Dat is de afgelopen jaren vaker voorgekomen in de Nederlandse retailsector. Je hebt dan een bon met een tegoed dat nergens meer geldig is, en je staat met lege handen.
Wat zegt de Nederlandse wet over cadeaubonnen inwisselen voor geld?
Veel mensen denken dat ze recht hebben op teruggave van het geldbedrag op een cadeaubon. Dat klopt helaas niet automatisch. In Nederland worden cadeaubonnen juridisch anders behandeld afhankelijk van hoe ze zijn opgezet. Een bon die werkt als elektronisch geld, zoals een prepaid kaart waarop een saldo staat, valt onder andere regels dan een kortingsbon of een bon die alleen toegang geeft tot producten van één aanbieder.
Voor de meeste winkelcadeaubonnen geldt dat de aanbieder het recht heeft om uitbetaling in contanten te weigeren. De bon geeft je recht op producten of diensten, niet op geld. Dat is wettelijk toegestaan, zolang de aanbieder dit in de voorwaarden heeft staan, en dat doen bijna alle grote ketens. Je kunt dus niet afdwingen dat een winkel jouw bon omwisselt voor een bankbedrag, ook al staat er nog vijftig euro op.
Er zijn wel uitzonderingen. Sommige winkels hanteren in hun eigen actievoorwaarden een drempelwaarde: bij een resterend saldo onder een bepaald bedrag, bijvoorbeeld vijf euro, kun je het resterende tegoed soms wel contant opvragen. Lees de kleine lettertjes van jouw bon dus altijd goed door, want dat kan al snel tientallen euro’s schelen als je bijna aan het einde van je saldo zit.
Waarom winkels nooit geld terugbetalen voor cadeaubonnen
De reden is puur zakelijk. Cadeaubonnen zijn voor winkels een uitstekende inkomstenbron. Op het moment dat je een bon koopt, ontvangt de winkel direct geld, maar hoeft het product of de dienst nog niet geleverd te worden. Winkels rekenen bovendien op het feit dat een deel van de bonnen nooit volledig wordt ingewisseld, dat heet in het vakjargon ‘breakage’. Dat is pure winst voor de aanbieder.
Als een winkel failliet gaat, wordt het echt ingewikkeld. Je vordering, het bedrag op jouw bon, wordt dan een gewone schuld op de boedel van het failliete bedrijf. In de praktijk betekent dit dat jij achteraan in de rij staat, achter de bank, de Belastingdienst en andere preferente schuldeisers. De kans dat je iets terugziet is klein. Sommige grote ketens hebben een garantiefonds of zijn aangesloten bij een brancheorganisatie die deelnemende winkels verplicht om tegoeden over te nemen of deels te vergoeden, maar dat is de uitzondering, niet de regel. Controleer bij faillissement altijd snel of er zo’n fonds bestaat voor de betreffende winkel.
Omweg 1: de bon doorverkopen
De meest directe manier om toch geld te krijgen voor een ongewenste cadeaubon is doorverkoop. Op Marktplaats worden dagelijks cadeaubonnen aangeboden, en dat werkt redelijk goed voor bekende ketens zoals Bol.com, IKEA, Zalando of Decathlon. Kopers weten dat ze een korting krijgen ten opzichte van de winkelprijs, jij krijgt cash, iedereen blij.
Wat is een realistische verkoopprijs? Reken op ongeveer tachtig tot negentig procent van de nominale waarde bij populaire winkels. Een bon van honderd euro levert je dus zo’n tachtig tot negentig euro op. Voor minder bekende winkels of nicheketens zak je snel naar zeventig procent of minder, simpelweg omdat er minder vraag is.
Let op oplichting. Spreek altijd af dat je de bon fysiek of via een betrouwbare methode overdraagt nadat je betaald bent. Stuur nooit de boncode via WhatsApp voordat je het geld op je rekening hebt staan. Gebruik bij voorkeur betaling via iDEAL of bankoverschrijving, nooit via PayPal ‘Vrienden en familie’ want daarmee heb je geen koopbescherming.
Omweg 2: ruilen met iemand anders
Misschien ken je iemand die wél wat heeft aan jouw bon. Informeel ruilen is een goede optie als jij een bon hebt die een ander kan gebruiken en vice versa. Op Facebook zijn er diverse groepen specifiek voor het ruilen van cadeaubonnen, zoals ‘Cadeaubon Ruilen Nederland’. Je zet er wat je hebt neer, geeft aan wat je zoekt, en soms match je direct.
Het voordeel van ruilen boven verkopen is dat je de volledige waarde houdt, je geeft een bon van honderd euro en je krijgt een bon van honderd euro terug. Het nadeel is dat je afhankelijk bent van wat er op dat moment wordt aangeboden. Dit werkt het beste als je flexibel bent in wat je zoekt.
Omweg 3: iets kopen en dat doorverkopen
Een iets omslachtigere route: je koopt een gewild product met de bon en verkoopt dat vervolgens via Marktplaats of Vinted. Dit werkt het beste bij producten die populair zijn en weinig waardevermindering hebben, denk aan populaire elektronica, spelconsoles, dure cosmetica of merkkleding die nog in de verpakking zit.
Maar wees realistisch: je verdient bijna nooit de volledige aankoopprijs terug bij doorverkoop. Reken op tien tot twintig procent verlies, en tel daarbij eventuele verzendkosten en het gedoe van het verkopen op. Voor een bon van vijftig euro is dit waarschijnlijk de moeite niet waard. Voor een bon van tweehonderd euro bij een elektronicaretailer kan het een optie zijn als je anders niets aan de bon hebt.
Omweg 4: schenken aan een goed doel
Als je de bon toch niet kunt gebruiken en het je meer gaat om het gevoel dat je er iets goeds mee doet, dan is doneren een mooie optie. Diverse goede doelen en kringlooporganisaties accepteren cadeaubonnen als donatie, al verschilt dit per organisatie. Voedselbanken accepteren soms bonnen van supermarkten. Kinderziekenhuizen of jongerenfondsen accepteren soms bonnen van speelgoed- of boekenketens.
Bel of mail altijd eerst of de organisatie de bon accepteert voordat je iets opstuurt. Sommige goede doelen gebruiken bonnen om direct spullen te kopen voor hun doelgroep, andere verkopen ze door om cash te ontvangen. Hoe dan ook heb je de bon zinvol besteed.
Wanneer moet een aanbieder wél terugbetalen?
Er zijn een paar situaties waarbij je sterker staat dan normaal. Ten eerste de drempelwaardebepaling in de eigen voorwaarden, zoals eerder genoemd. Ten tweede: als de aanbieder aangesloten is bij een garantiefonds of een overheidsprogramma dat tegoeden beschermt bij faillissement. Controleer dit bij faillissement altijd via de website van de curator of het fonds zelf.
Ten derde: als de winkel zelf in zijn voorwaarden heeft opgenomen dat teruggave mogelijk is. Dat doen sommige kleinere aanbieders of webshops om klanten te overtuigen een bon te kopen. Als dat in de voorwaarden staat, kun je er juridisch aanspraak op maken.
Praktische checklist: wat doe je als eerste?
Heb je een ongewenste cadeaubon en wil je er zo veel mogelijk uit halen? Doorloop dan deze stappen uit onze praktische checklist:
- Controleer de vervaldatum van de bon. Sommige bonnen verlopen na een jaar, andere nooit. Wacht niet te lang.
- Lees de voorwaarden van de bon op terugbetaling en drempelwaarden.
- Check of de winkel nog open is. Bij faillissement: zoek de curator op en vraag of er een garantiefonds is.
- Kijk op Marktplaats of vergelijkbare platformen wat soortgelijke bonnen opbrengen.
- Ga naar Facebook-ruilgroepen als je wilt ruilen in plaats van verkopen.
- Overweeg doorverkoop van een product alleen als de bon een hoge waarde heeft en je een courant product kunt kopen.
- Doneer de bon aan een goed doel als geen van de andere opties wat oplevert of je aanspreekt.
Een cadeaubon direct omzetten in contanten is bij de meeste winkels niet mogelijk en ook juridisch niet afdwingbaar. Doorverkopen via een marktplaats of ruilplatform is voor bekende winkels de meest praktische uitweg. Ruilen voor een bon van een winkel die je wél gebruikt, kan ook werken als je iemand vindt met omgekeerd probleem. Doneren is altijd een optie als de bon weinig waarde heeft. Wat je ook doet: controleer de vervaldatum. Een bon die verloopt levert niets meer op.
